Ένωση Παιδιάτρων
Οδηγίες για την προστασία της Δημόσιας Υγείας σε περίπτωση επεισοδίων μεταφοράς αφρικανικής σκόνης
Σκοπός της παρούσας εγκυκλίου, Εγκύκλιος Δ1(δ)/ ΓΠοικ.17199/2026, είναι η παροχή οδηγιών για τη την προστασία της υγείας του πληθυσμού σε περίπτωση αύξησης των συγκεντρώσεων των αιωρούμενων σωματιδίων (ΑΣ10) στην ατμόσφαιρα λόγω μεταφοράς αφρικανικής σκόνης.
Προστασία της Δημόσιας Υγείας σε περίπτωση επεισοδίων μεταφοράς αφρικανικής σκόνης
Σχετ:
α. Η οικ.70601/2013 (Β 3272) ΚΥΑ με θέμα «Βραχυπρόθεσμα σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση ατμοσφαιρικής ρύπανσης από αιωρούμενα σωματίδια.
β. Η ΔΥΓ2/Γ.Π. οικ. 3191/14-01-2014 Εγκύκλιος με θέμα «Συστάσεις για την προστασία της Δημόσιας Υγείας από υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, λόγω αυξημένων συγκεντρώσεων αιωρούμενων σωματιδίων (ΑΣ10)» ΑΔΑ: ΒΙΨΠΘ-ΩΣ1
γ. Τα τακτικά δελτία πρόγνωσης της Ε.Μ.Υ., όπως αυτά αναρτώνται στην ιστοσελίδα www.emy.gr
Σε συνέχεια μετεωρολογικών προγνώσεων (σχετ. –γ-) αναφορικά με επικείμενη εκδήλωση φαινομένου μεταφοράς αφρικανικής σκόνης σε περιοχές της χώρας , σας ενημερώνουμε τα εξής:
1) ΣΚΟΠΟΣ
Σκοπός της παρούσας εγκυκλίου είναι η παροχή οδηγιών για τη την προστασία της υγείας του πληθυσμού σε περίπτωση αύξησης των συγκεντρώσεων των αιωρούμενων σωματιδίων (ΑΣ10) στην ατμόσφαιρα λόγω μεταφοράς αφρικανικής σκόνης.
2) ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ
Η μεταφορά αφρικανικής σκόνης οφείλεται στην μετακίνηση σωματιδίων από την επιφάνεια της ερήμου της Σαχάρας προς την τροπόσφαιρα, κυρίως λόγω έντονων μετεωρολογικών φαινομένων, όπως καταιγίδες και ισχυροί άνεμοι. Τα σωματίδια αυτά μεταφέρονται στη συνέχεια σε μεγάλες αποστάσεις μέσω της παγκόσμιας κυκλοφορίας των αερίων μαζών και μπορούν να επηρεάσουν εκτεταμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης.
Το φαινόμενο παρουσιάζει εποχικότητα, η οποία σχετίζεται με την παγκόσμια κυκλοφορία των αερίων μαζών, με αποτέλεσμα ορισμένες περιοχές του πλανήτη να επηρεάζονται περισσότερο σε συγκεκριμένες περιόδους του έτους. Για την Ευρώπη, η άνοιξη αποτελεί την περίοδο κατά την οποία εκδηλώνονται συχνότερα επεισόδια μεταφοράς αφρικανικής σκόνης. Παράλληλα, μεταβολές στην παγκόσμια κυκλοφορία των αερίων μαζών, όπως αυτές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, ενδέχεται να επηρεάσουν τη συχνότητα, την ένταση και τη διάρκεια των φαινομένων.
Οι επιπτώσεις της μεταφοράς σκόνης διαφοροποιούνται ανάλογα με το υψόμετρο και τις συνθήκες μεταφοράς των σωματιδίων. Η παρουσία τους στην ατμόσφαιρα μπορεί να περιορίσει την ηλιακή ακτινοβολία που φθάνει στο έδαφος, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η εναπόθεσή τους σε επιφάνειες υψηλής ανακλαστικότητας, όπως το χιόνι, μπορεί να οδηγήσει σε τοπικές μεταβολές της θερμοκρασίας.
Σε κάθε περίπτωση, η σκόνη επιβαρύνει την ποιότητα του αέρα σε επίπεδο εδάφους, ιδίως όταν συνδυάζεται με άλλες πηγές ρύπανσης, όπως οι εκπομπές από την κυκλοφορία οχημάτων ή άλλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες, με πιθανές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
3) ΟΜΑΔΕΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ
Το φαινόμενο μπορεί να επηρεάσει τη υγεία οποιουδήποτε ατόμου, όμως συστήνεται ιδιαίτερη προσοχή στις ακόλουθες ευάλωτες ομάδες:
- Παιδιά και βρέφη
- Ηλικιωμένα άτομα
- Άτομα με παθήσεις στους πνεύμονες
- Άτομα με χρόνιες καρδιοαναπνευστικές παθήσεις
4) ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ
Η μεταφορά σκόνης από την έρημο Σαχάρα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της συγκέντρωσης αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα. Για την περίπτωση υπέρβασης της ανώτατης επιτρεπόμενης συγκέντρωσης (οριακής τιμής) των αιωρούμενων σωματιδίων ΑΣ10 (50 μg/m³) έχει εκδοθεί η (β) σχετ. με την οποία παρέχονται συστάσεις για την προστασία της υγείας του πληθυσμού, ιδίως των ευάλωτων ομάδων (παιδιά και βρέφη, ηλικιωμένοι, άτομα με παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος και άτομα με χρόνιες καρδιοαναπνευστικές παθήσεις).
Ανάλογα με το επίπεδο των εκτιμώμενων 24ωρων συγκεντρώσεων των αιωρούμενων σωματιδίων, οι προτεινόμενες συστάσεις έχουν ως εξής:
| 24ωρη συγκέντρωση ΑΣ₁₀ (μg/m³) | Συστάσεις σε άτομα αυξημένου κινδύνου | Συστάσεις στο γενικό πληθυσμό |
|---|---|---|
| ≤50 | Καμία | Καμία |
| 51–75 | Ενήλικες με αναπνευστικό πρόβλημα, ενήλικες καρδιοπαθείς και παιδιά με αναπνευστικά προβλήματα θα πρέπει να περιορίσουν κάθε έντονη σωματική άσκηση, ιδιαίτερα αν αυτή γίνεται σε εξωτερικούς χώρους. | Καμία |
| 76–100 | – Άτομα με αναπνευστικό πρόβλημα ή καρδιοπαθείς και παιδιά θα πρέπει να περιορίσουν κάθε έντονη σωματική δραστηριότητα, ιδιαίτερα αν αυτή γίνεται σε εξωτερικούς χώρους. – Άτομα με άσθμα μπορεί να χρειαστούν πιο συχνά εισπνοές του ανακουφιστικού φαρμάκου. – Άτομα άνω των 65 ετών θα πρέπει να περιορίσουν τη σωματική τους δραστηριότητα. | Κάθε άτομο που αισθάνεται ενόχληση στα μάτια ή εμφανίζει βήχα, ρινική συμφόρηση ή ενόχληση στο λαιμό θα πρέπει να περιορίσει τη σωματική του άσκηση-δραστηριότητα, ιδιαίτερα αν αυτή γίνεται σε εξωτερικούς χώρους. |
| 101–150 | – Άτομα με αναπνευστικό πρόβλημα – Καρδιοπαθείς – Παιδιά καθώς και άτομα άνω των 65 ετών θα πρέπει να περιορίσουν τη σωματική άσκηση-δραστηριότητα και το χρόνο παραμονής τους σε εξωτερικούς χώρους. – Άτομα με άσθμα μπορεί να χρειαστούν πιο συχνά εισπνοές ανακουφιστικού φαρμάκου. |
Κάθε άτομο θα πρέπει να περιορίσει τη σωματική άσκηση ιδιαίτερα αν αισθάνεται ενόχληση στα μάτια ή εμφανίζει βήχα, ρινική συμφόρηση ή ενόχληση στο λαιμό. |
| >150 | – Άτομα με αναπνευστικό πρόβλημα – Καρδιοπαθείς – Παιδιά καθώς και άτομα άνω των 65 ετών θα πρέπει να αποφύγουν κάθε σωματική άσκηση-δραστηριότητα σε εξωτερικούς χώρους. – Συνιστάται η αποφυγή παραμονής σε εξωτερικούς χώρους ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένη κυκλοφορία. – Άτομα με άσθμα μπορεί να χρειαστούν πιο συχνά εισπνοές ανακουφιστικού φαρμάκου. Επί επιμονής συμπτωμάτων συνιστάται επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό. |
Σε κάθε άτομο συνιστάται να αποφύγει κάθε σωματική άσκηση σε εξωτερικούς χώρους και να περιορίσει το χρόνο παραμονής σε εξωτερικούς χώρους ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένη κυκλοφορία. |
Διευκρινίζεται ότι:
Οι κάτοικοι της Περιφέρειας Αττικής μπορούν να ενημερώνονται για τις προτεινόμενες συστάσεις για την προστασία της υγείας τους από την ιστοσελίδα του Υπουργείου Υγείας στη διαδρομή:
https://www.moh.gov.gr/articles/health/dieythynsh-dhmosias-ygieinhs/ygieinh-periballontos/prostasiapoiothtas-aera/3005-systaseis-gia-thn-atmosfairikh-rypansh
Οι κάτοικοι των λοιπών Περιφερειών της χώρας ενημερώνονται σχετικά με τις προτεινόμενες συστάσεις για την προστασία της υγείας τους με ευθύνη του οικείου Περιφερειάρχη.
5. ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ
Τα μέτρα για την προστασία του πληθυσμού ανάλογα με την εκτιμώμενη 24ωρη συγκέντρωση των αιωρούμενων σωματιδίων έχουν ως εξής:
| 24ωρη συγκέντρωση ΑΣ10 (μg/m3 ) | Μέτρα για την προστασία του πληθυσμού |
| >150 | Διακοπή λειτουργίας των δημόσιων ή ιδιωτικών βρεφικών, βρεφονηπιακών, παιδικών σταθμών, νηπιαγωγείων και σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης |
Η εφαρμογή του ως άνω μέτρου, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 της (α), κηρύσσεται μετά από εισήγηση των κατά περίπτωση αρμόδιων υπηρεσιών με ανακοίνωση:
α. του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας για το χωρικό πεδίο της Περιφέρειας Αττικής,
β. του καθ’ ύλην αρμόδιου Περιφερειάρχη για το χωρικό πεδίο των λοιπών Περιφερειών της χώρας.
6. ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ
Επιπλέον συστήνονται τα ακόλουθα μέτρα προφύλαξης της υγείας του πληθυσμού:
Παραμονή σε εσωτερικούς χώρους.
Σε περίπτωση όπου κατοικημένες περιοχές βρίσκονται εντός της ζώνης εκδήλωσης του επεισοδίου κι επηρεάζονται από την μεταφορά της σκόνης προτείνεται η ελάττωση των άσκοπων μετακινήσεων και η παραμονή σε κλειστούς χώρους χωρίς απευθείας επικοινωνία με τον εξωτερικό αέρα (κλείσιμο παραθύρων, πορτών και λοιπών διόδων αέρα προς το εσωτερικό).
Χρήση του κλιματιστικού στη λειτουργία ανακύκλωσης του εσωτερικού αέρα.
Εφόσον οι κατοικίες διαθέτουν σύστημα κλιματισμού, να γίνεται η χρήση του στη λειτουργία ανακύκλωσης του εσωτερικού αέρα, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η επιβάρυνση της ποιότητας του αέρα στους εσωτερικούς χώρους. Η επιλογή εισαγωγής «φρέσκου αέρα» που παρέχεται από ορισμένα
συστήματα κλιματισμού πρέπει να απενεργοποιείται κατά τη διάρκεια του επεισοδίου για να αποφευχθεί η εισροή καπνού από το εξωτερικό περιβάλλον. Επίσης, είναι απαραίτητη η σωστή συντήρηση των φίλτρων των συστημάτων κλιματισμού.
Μείωση των πηγών ρύπανσης του εσωτερικού αέρα εντός του σπιτιού.
Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου πρέπει να αποφεύγεται το κάπνισμα στο εσωτερικό των κατοικιών, το μαγείρεμα με τη χρήση ψησταριάς, η χρήση τζακιού για ψήσιμο/μαγείρεμα/θέρμανση, η χρήση αεροζόλ και οποιασδήποτε άλλης πηγής που ενδέχεται να επιβαρύνει την ποιότητα του εσωτερικού αέρα
Χρήση μάσκας υψηλής προστασίας (FFRP2/KN95)
Κατά τη διάρκεια αιχμής του φαινομένου, εάν απαιτείται μετακίνηση σε εξωτερικό χώρο, συστήνεται η χρήση μάσκας υψηλής προστασίας (FFP2/N95). Επισημαίνεται ότι οι κοινές χειρουργικές ή υφασμάτινες μάσκες παρέχουν περιορισμένη προστασία έναντι των σωματιδίων AS10.
Ενυδάτωση
Συστήνεται η αυξημένη κατανάλωση νερού και υγρών για τη διατήρηση της υγρασίας των βλεννογόνων του αναπνευστικού συστήματος.
Προτείνεται ο συχνός καθαρισμός της μύτης και των οφθαλμών με άφθονο νερό ή φυσιολογικό ορό για την απομάκρυνση της σκόνης που έχει τυχόν επικαθίσει.
Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες των Αρμόδιων Αρχών.
Επιπλέον πληροφορίες σχετικά με την πρόγνωση της εξέλιξης των φαινομένων μεταφοράς σκόνης μπορούν να αναζητηθούν στη σελίδα του προγράμματος «Κοπέρνικος» της ΕΕ στον παρακάτω σύνδεσμο:
https://atmosphere.copernicus.eu/charts/packages/cams_air_quality/
ΑΔΑ: 90ΕΩ465ΦΥΟ-ΖΣΖ
Αθήνα, 16 -04-2026
Η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας
Ειρήνη Αγαπηδάκη
9o Πανελλήνιο Συνέδριo Παιδιατρικής Γαστρεντερoλoγίας, Ηπατολογίας & Διατροφής
Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,
Με ιδιαίτερη χαρά και τιμή σας καλωσορίζω στο 9ο Πανελλήνιο Συνέδριο Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας, Ηπατολογίας και Διατροφής, το οποίο θα πραγματοποιηθεί από 6 έως 8 Νοεμβρίου 2026, στο ξενοδοχείο Divani Caravel, στην Αθήνα.
Το φετινό Συνέδριο πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα σημαντική συγκυρία για τον κλάδο μας, καθώς η Παιδιατρική Γαστρεντερολογία, Ηπατολογία και Διατροφή αναγνωρίστηκε πρόσφατα επισήμως στη χώρα μας ως εξειδίκευση της Παιδιατρικής. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ορόσημο για την επιστημονική μας κοινότητα, δικαιώνει πολυετείς προσπάθειες και δημιουργεί νέες προοπτικές για την εκπαίδευση, την έρευνα και τη βελτίωση της παρεχόμενης φροντίδας στα παιδιά και τους εφήβους.S
Το Συνέδριό μας, ως καθιερωμένος επιστημονικός θεσμός, φιλοδοξεί να συμβάλει ουσιαστικά στην περαιτέρω ανάπτυξη της εξειδίκευσης, μέσα από ένα σύγχρονο και υψηλού επιπέδου επιστημονικό πρόγραμμα. Διακεκριμένοι ομιλητές θα παρουσιάσουν τις νεότερες εξελίξεις, τις κατευθυντήριες οδηγίες και τις καινοτόμες διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις στους τομείς της γαστρεντερολογίας, της ηπατολογίας και της παιδιατρικής διατροφής.
Παράλληλα, το Συνέδριο αποτελεί χώρο γόνιμου διαλόγου και ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών, ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών υγείας και στηρίζοντας τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση και τη νέα γενιά εξειδικευόμενων παιδιάτρων.
Σας προσκαλώ να συμμετάσχετε ενεργά στις εργασίες του Συνεδρίου και σας εύχομαι ένα δημιουργικό και εποικοδομητικό επιστημονικό τριήμερο στην Αθήνα.
Με εκτίμηση,
H Πρόεδρος του Συνεδρίου
Κωνσταντίνα Δημάκου
Παιδίατρος - Παιδογαστρεντερολόγος
Μελέτη: Το άγχος και η κατάθλιψη των νέων αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας
Μια ανάλυση δεδομένων από την American Family Cohort, που δημοσιεύτηκε στο Pediatrics, διαπίστωσε σημαντική αύξηση στις διαγνώσεις άγχους και διαταραχών διάθεσης μεταξύ νέων ηλικίας 11 έως 17 ετών κατά τη διάρκεια και μετά την πανδημία. Οι διαγνώσεις άγχους αυξήθηκαν κατά 71% στα κορίτσια και 62% στα αγόρια, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για τακτικούς ελέγχους ψυχικής υγείας στην πρωτοβά θμια περίθαλψη για τον έγκαιρο εντοπισμό προβλημάτων.
Πλήρης Ιστορία: Medscape
Η παιδική παχυσαρκία θα μπορούσε να επηρεάσει 227 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως έως το 2040
Ο Παγκόσμιος Άτλας Παχυσαρκίας του 2026 της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Παχυσαρκίας προέβλεψε ότι παγκοσμίως, 227 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 5 έως 19 ετών ενδέχεται να είναι παχύσαρκα έως το 2040, από 180 εκατομμύρια το 2025, χωρίς σημαντική παρέμβαση. Η έκθεση επισήμανε τις περιφερειακές ανισότητες και διαπίστωσε ότι στις ΗΠΑ, 27 εκατομμύρια νέοι έχουν υψηλό δείκτη μάζας σώματος, δεύτερος μόνο μετά την Κίνα, με 2 στους 5 να είναι παχύσαρκοι ή υπέρβαροι.
Πλήρες άρθρο: The Guardian (Λονδίνο) (3/3)
COVID-19 και RSV προκάλεσαν έως και 76.000 θανάτους στις ΗΠΑ πέρυσι
Δεδομένα από το CDC δείχνουν ότι ο ιός RSV συνδέθηκε με έως και 23.000 θανάτους και 350.000 νοσηλείες από τον Ιούλιο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2025, ενώ η COVID-19 συσχετίστηκε με έως και 53.000 θανάτους και 450.000 νοσηλείες. Τα υψηλότερα ποσοστά νοσηλείας για RSV αφορούσαν βρέφη ηλικίας κάτω του 1 έτους, ενώ τα υψηλότερα ποσοστά για COVID-19 αφορούσαν άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω.
Πλήρης Ιστορία: Κέντρο Έρευνας και Πολιτικής Λοιμωδών Νοσημάτων (3/3)
Μελέτη αξιολογεί τις επιλογές απεικόνισης για την παιδιατρική σκωληκοειδίτιδα
Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να είναι καλύτερη επιλογή για την παιδιατρική σκωληκοειδίτιδα από τον υπέρηχο, ο οποίος μπορεί να μην είναι διαγνωστικός σε πολλές περιπτώσεις, ανέφεραν ερευνητές στο περιοδικό Emergency Radiology . Η μαγνητική τομογραφία, ο υπέρηχος και η αξονική τομογραφία έχουν πιθανά μειονεκτήματα, σημείωσαν οι ερευνητές και πρότειναν πρωτόκολλα που περιλαμβάνουν τόσο υπερηχογράφημα όσο και μαγνητική τομογραφία.
Πλήρης Ιστορία: Ακτινολογική Επιχείρηση (3/2)
Η μητρική δραστηριότητα συνδέεται με την κινητική ανάπτυξη του βρέφους
Μια μελέτη στο JAMA Network Open διαπίστωσε ότι η μητρική σωματική δραστηριότητα πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης συσχετίστηκε με βελτιωμένη κινητική ανάπτυξη στα βρέφη, ιδιαίτερα από την ηλικία των 6 μηνών έως του 1 έτους. Η μελέτη σε 38.219 ζεύγη μητέρας-παιδιού διαπίστωσε ότι τα υψηλότερα επίπεδα μητρικής δραστηριότητας συνδέονταν με καλύτερες αδρές και λεπτές κινητικές δεξιότητες στα παιδιά.
Πλήρης Ιστορία: Medscape (3/3)
Η πρώιμη νεογνική λοίμωξη μπορεί να αυξήσει τον γνωστικό κίνδυνο
Μια μελέτη στο Archives of Disease in Childhood διαπίστωσε ότι οι πρώιμες νεογνικές λοιμώξεις, όπως η σήψη και η μηνιγγίτιδα, σχετίζονται με υψηλότερο κίνδυνο νοητικής αναπηρίας και ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών. Δεδομένα για σχεδόν 1 εκατομμύριο βρέφη που γεννήθηκαν μεταξύ 1997 και 2013 έδειξαν ότι η πρώιμη σήψη συνδέθηκε με έναν προσαρμοσμένο λόγο κινδύνου 2,24 για νοητική αναπηρία, ενώ η πρώιμη μηνιγγίτιδα συσχετίστηκε με οκταπλάσιο υψηλότερο κίνδυνο.
Πλήρης Ιστορία: Medscape (3/4)
Αντιμετώπιση των διατροφικών διαταραχών σε παιδιά με παχυσαρκία
Η διαταραγμένη διατροφή είναι συχνή μεταξύ των παιδιατρικών ασθενών με παχυσαρκία, ωστόσο συχνά παραβλέπεται, λέει η ψυχολόγος Eileen Chaves. Η Chaves και η ιατρός παιδιατρικής παχυσαρκίας Δρ. Valerie O'Hara λένε ότι τα παιδιά μπορεί να αισθάνονται ότι η διαταραγμένη διατροφή είναι δικό τους λάθος και να μην το συζητούν, ενώ ο κίνδυνος διαταραγμένης διατροφής αυξάνεται όταν τα παιδιά και οι οικογένειες αισθάνονται ότι πρέπει να διαχειριστούν την παχυσαρκία μόνα τους.
Πλήρης ιστορία: Healio
Η έναρξη της εφηβείας στα κορίτσια συνδέεται με τα επίπεδα στρες και τον ΔΜΣ
Μια μελέτη στο The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism διαπίστωσε ότι τα κορίτσια με αυξημένα επίπεδα ορμονών του στρες και υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος ξεκίνησαν την εφηβεία κατά μέσο όρο επτά μήνες νωρίτερα από εκείνα με χαμηλότερα επίπεδα ορμονών. Τα ευρήματα αναγνώρισαν τα γλυκοκορτικοειδή, τα ανδρογόνα και την προγεστερόνη ως βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην πρώιμη ανάπτυξη του μαστού, αμφισβητώντας την παραδοσιακή έμφαση στα οιστρογόνα, και υποδηλώνουν ότι η διαχείριση του στρες και η επίτευξη και διατήρηση ενός υγιούς βάρους θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην καθυστέρηση της έναρξης της εφηβείας και στη μείωση των μελλοντικών κινδύνων για την υγεία.
Πλήρης ιστορία: HealthDay News
